Verónica Martínez Venancio
Una tradición que se ha llevado a cabo por muchos años.
Por décadas, en el municipio de Aquismón ha existido la Danza del Carnaval, mejor conocida como "Los Mecos", donde participan niños y jóvenes adultos de las comunidades de este municipio.
Tanute, Tampate y Tancuime son las comunidades que llevan a cabo esta tradición, dando comienzo el miércoles de ceniza y terminando el día de ramos realizar esta tradición, que desde hace mucho tiempo se ha desarrollado en una unión de la cultura indígena Tének y la religión católica.
Los participantes, se pintan de color negro, rojo y blanco, con puntos blancos o negros, esto lo llevan a cabo para recordar el sufrimiento de Jesús que murió en la cruz, y ellos representan lo que es la oscuridad, el diablo mayor de color rojo es el que guía a todos los demás danzantes, mismos que llevan sus pasos acorde a los ritmos de un músico acompañante en el acto.
En su último día de participación, el día de ramos, todos los voluntarios son bendecidos y les hacen una limpia para no poseer alguna enfermedad, de acuerdo a lo que marca la costumbre y creencia, y también con ello, se hace una ofrenda.
Se ha visto en los últimos años, que participan más los niños, pues al llegar a la mayoría de edad, algunos ya no continúan con esta tradición, y señalan los adultos mayores, que es necesario que se siga realizando éste acto, ya que por años ha existido y podría perderse este valor ancestral.
Este tipo de tradición no en todos los municipios lo realizan, Aquismon y Tanlajás son las únicas entidades que en semana santa lo llevan a cabo, y hasta la fecha, muchos grupos de ésta misma cultura indígena, desconocen de su existencia, aunque sí se le conoce con diferentes nombres, pero lo importante, es que sigan fomentando a los niños para llevarla a cabo y que así prevalezca esta tradición.
An bixomtalab ti ok´bichow Akichmom
An biyal t´ajbilab a xi biyalitsu t´ajnal.
Ma ti biyalits ti an ok´bichow ti akichmon k´wajat u t´ajnal an bixomab, a xi u lej ti exlab ti "Mecos", ju´taj an tsakamchik ani an pakdha´ kwitólchik ti kwenchalchik xi wa´ats ti an ok´bichow u otsel k´al an bixomtalab.
Tanute, Tampate y Tancuime ja´ats an kwenchalchik si in t´ajal an biyal t´ajbilab, in tujchalchik ti miércoles ceniza ani in talabedhal ti an k´ichaj ti ramos ka t´ajan axé´ xi biyal t´ajbiláb xi biyal k´wajat ti t´ajnal in t´ajál jun i junkuntalab k´al an t´ajbilab Tének ani k´al an religión catolica
A xi u otsel k´al axé xi t´ajbilab, u majunal ti t´unu´, tsákni´ ani ti dhakni´, k´al majudh i kwechochik majudh dhakni ani t´unu´, axé´chik in t´ajalchik abal ki in t´ila´ an yajchiktalab xi in bats´u´ a Jesús tam ti tsemets ti an cruz ani jajá´chik an bixomchik jats in t´ajal ti at´ax, an tsák pulik teneklab ja´ats a xi in ok´nál an bixomchik axi in nedhal an beltalab junkudh k´al an t´énel abal ki in t´aja´ axé xi t´ajnél .
K´al an taltal k´ícháj, ti ramos, patalchik xi bixom u labliyab ani u pedhyab abal yab ki in yek´wa´ an at´ax ik´ jun i yawlats, ja´ats a xi jajá´chik in exlál ani in belál k´al an t´ajbiláb , anitsk´ij jayej in t´ajál an ts´akchixtalab.
Lej ka tsu´uw k´al an tamub xi wat´enek, an tskamchik jats a xi mas u otsél k´al an bixomtaláb, kom tam ki in ko´oyits mas i támub , wa´ats junchik xi ibits in le´ ki in t´aja´ an t´ajbilab, ani an yejtse´ mám in ulal abal lej ti exbadh ka t´ajan axé´ xi biyal t´ajbilab kom ma ti biyal k´wajat ti t´ajnal ani walam ka k´ibey an exbadh.
Axé´ xi biyal t´ajbilab yab ti patal an ok´bichow u t´ajnal , Akichmom ani Tamlajax jats tam ti an semana santa in t´ajalchik , ani ma xowe´k´ij , yan i kwéne´ tenek yab in exlal k´al an t´ajbilab max wa´ats, ani yan jant´idha tu exlab ti in bijil, po xi lej exbadh, ja´ats abal an tsakamchik ka olchinchik abal ki in exbay ki in t´aja´ ka k´wajiyej axé´ xi biyal t´ajbilab.
email. veromtzv00@gmail.com
emsavalles© 2006 - 2026 Todos los derechos reservados. Queda prohibida la publicación, retransmisión, edición y cualquier otro uso de los contenidos sin previa autorización.
Emsavalles Publicidad, Escontría, 216-A, Zona Centro, Ciudad Valles, S.L.P. Tel:481-382-33-27 y 481-381-72-86. emsavalles@hotmail.com. contabilidad@emsavalles.com
No. de Certificado de Reserva Otorgado por el Instituto Nacional del Derecho de Autor: 04-2021-071615041800-203